"Swoją drogą polskie nazewnictwo dzięciołów nie jest specjalnie wyszukane. Z wyjątkiem krętogłowa, który wyglądem nie przypomina dzięcioła (a kręci głową w zakresie niemal 270 stopni), nazwy wszystkich gatunków składają się ze słowa „dzięcioł” i przymiotnika odnoszącego się do barw lub wielkości. Może jest tak dlatego, że dzięcioły wyraźnie różnią się budową i trybem życia od pozostałych ptaków? Podobnie jest w języku angielskim – woodpecker (czyli dosłownie: ‘pukacz w drewno’) jest dookreślany kolorem lub rozmiarami (np. dzięcioł duży to great spotted woodpecker, a dzięcioł czarny to black woodpecker). Nazwy naukowe tak zwanych dzięciołów pstrych z rodzaju Dendrocopos pochodzą od greckiego dendron, czyli ‘drzewo’, oraz koptos czyli ‘stukać’. Próżno szukać dzięciołów w heraldyce czy Biblii. Niewiele znajdziemy o nich wzmianek w legendach i mitologii. Picus – łacińska nazwa rodzajowa dzięciołów zielonych – to imię rzymskiego boga pól, lasów i przepowiedni, którego przedstawiano jako młodzieńca z dzięciołem na głowie. Kirke przemieniła go w dzięcioła, bo wzgardził jej miłością. W kulturze ludowej dzięcioł był uważany za zaklinacza deszczu oraz strażnika drzew. We Włoszech uważano, że stukanie dzięcioła zwiastuje deszcz. W Babilonii dzięcioła nazywano toporem Isztar. W Grecji miał zasiadać na tronie Zeusa i jako ptak wyroczni był łączony z kultem płodności. W greckiej mitologii Celeus chciał ukraść miód, którym karmiono w dzieciństwie Zeusa, za co został przemieniony w zielonego dzięcioła. W legendach francuskich dzięcioł odmówił Bogu pomocy przy stworzeniu świata. Ptaki miały tworzyć miejsca na jeziora, stawy i morza. Ponieważ dzięcioł bał się zabrudzić swoje pióra podczas pracy, został ukarany – i od tego czasu musi szukać pożywienia w drzewach oraz gasić pragnienie wyłącznie deszczówką (co oczywiście nie jest prawdą). W polskiej kulturze współczesnej, na co zwrócił uwagę Marek Pióro w książce Plamka mazurka. Jak ptaki odmieniły moje życie, mamy wiersz Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego Dzięcioł i dziewczyna, a także piosenkę z tekstem tego wiersza śpiewaną przez Marylę Rodowicz. Dzięcioł to także tytuł komedii z 1970 roku w reżyserii Jerzego Gruzy, z Wiesławem Gołasem w roli głównej. W wierszu dla dzieci Jana Brzechwy Opowiedział dzięcioł sowie dzięcioł pojawia się tylko w tytule. Trzeba przyznać, że nie jest to zbyt wiele, biorąc pod uwagę popularność i dużą rozpoznawalność dzięciołów. O powszechnej, długotrwałej znajomości tej rodziny ptaków w Polsce świadczą liczne nazwy miejscowości i ulic: Dzięciołowo, Dzięcioły, ulica Dzięcioła, a także popularne nazwiska Dzięcioł lub Dzięciołowski. Dzięcioły nie są imponujące jak majestatyczne orły, nie są szybkie jak sokoły, nie są inteligentne jak krukowate, nie są doskonałymi lotnikami jak jerzyki ani nie śpiewają pięknie jak słowiki, pokrzewki czy rudziki. Są tajemnicze, bo trudno zobaczyć, co się dzieje w ich dziuplach umieszczonych kilka metrów nad ziemią. Bez wątpienia ich życie jest wyjątkowe i fascynujące – dlatego postanowiliśmy się mu bliżej przyjrzeć". Fragment książki Doroty Zawadzkiej pt. "Werbel, czyli zrozumieć dzięcioły"; ilustrowanej kolorowymi fotografiami Grzegorza Zawadzkiego